در شماره تیرماه 1356 "ماهنامه بنیاد" گزارشی کوتاه و در عین حال عجیب از "کار ابتکاری و غیر عادی استاد فردید" منتشر شده که به فرهنگ های اشتقاقی فارسی و عربی آن استاد فقید مربوط می شود. می توان فرض را بر این گذاشت که گزارشگر از وجود چنین فرهنگ هائی از طریق مصاحبه علیرضا میبدی با فردید (1)مطلع شده: "و از این دو مهمتر کتاب " فرهنگ اشتقاقی عربی" و "فرهنگ اشتقاقی فارسی" است که اکنون کار آن تمام شده است و به پاکنویسی آنها مشغولم"پس برای گرد آوری مطلب برای نشریه ای که برای آن کار می کرده به استاد مراجعه و در این مورد پرسش کرده است(2).این گزارش کوتاه بالاخص در ارتباط با "پژوهش در اتیمولوژی کلمات عربی" حاوی نکات مهمی است که درخور آنست که بیشتر مورد توجه قرار گیرد. یکی اینکه از قول فردید آورده شده که: "فرهنگ نامبرده -فرهنگ اتیمولوژی زبان عربی - را برای بررسی و ارزیابی به فرهنگستان های اروپا خواهد فرستاد تا این کار بیسابقه از فرهنگستانهای جهانی به قلمرو زبانشناسی معاصر راه پیدا کند". این عبارت بیانگر این مطلب است که مساله - بر خلاف اظهار نظر بعضی افراد - برای فردید یک مساله "علمی" به معنی "علم حصولی" است، همچنانکه ایشان در مواضع دیگری نیز به این مطلب اشاره کرده است:"یکی عبارت از فرهنگی است که من توضیح خواهم کرد، فرهنگ اشتقاقی... از یک طرف عربیست و از یک طرف فارسی ، این بی سابقه است . یک کار علمیست ، دارم تکمیل میکنم ، من معتقدم این فرهنگ .. با چند نفر... نمیشود ، می خواهم....نمی شود. باید خلاصه ای بدست خودم بنویسم . نمیرم یک خدمت بزرگی بکنم . مسئله جهانی است . مسئله مرید و مراد و مرشد و از این حرفها نیست"(3)نکته دوم و مهمتر این که : "باعتقاد فردید ریشه نیمی از کلمات عربی، لاتینی و یونا

گویا برنامه "این سو و آن سوی زمان" در زمان پخش ، از اقبال قابل توجه مخاطبان تلویزیون برخوردار بوده است. صدرالدین الهی می نویسد:" در اندکزمانی برنامه آنچنان گل کرد که گل سرسبد برنامههای تلویزیونی شد."(1) مجری برنامه یعنی علیرضا میبدی می گوید:" : این یکی از برنامه های با درجه بالای تلویزیون بود. یکی دیگر سریال خانه بدوش آقای کاردان بود این سریال و برنامه ما از نظر تعداد بیننده متعادل بودند. هیچکس تا قبل از آن چنین چیزی ندیده بود! این یک برنامه عجیب بود با یک دسته مردمی در حال جنگ فلسفی سنگین که دیدگاههای مختلفی نسبت به آینده ارائه می کرد. این خیلی برای مردم جالب بود"(2) و احسان نراقی هم می گوید:"... شنبه شبها به مدت یک ساعت اجرا میشد. فرح میگفت من بهعمد ولیعهد را میآوردم که این حرفها را راجعبه آیندهٔ ایران و این بشنود که چه مدلی را باید برگزینیم. گفتم:"شاه چه میکرد؟"، گفت: "شاه میآمد و مینشست مجلهها و روزنامههای خارجی را ورق میزد که برایش آوردهبودند. گاهی یک گوشهنگاهی هم میکرد. ولی معمولاً بعد از ۲۰_ ۲۵ دقیقه بلند میشد و میگفت: "شما هم با این روشنفکربازیتان."" مطالب دیگری نیز قبل و بعد از انقلاب درباره این برنامه گفته و نوشته شده که مهمتر از همه برای نگارنده مطالب نقل شده از سوی خود استاد فردید است.اولین مورد مطلبی که استاد در میزگرد روزنامه رستاخیز درباره آزادی در مورد نحوه شرکت خود در این جلسات بیان کرده است: "دراینجا لازم می دانم از نحوه شرکت خود در برنامه اینسو و آنسوی زمان اشاره ای کرده باشم. در دوجلسه این برنامه که مربوط به شعر نو و کهنه و آشنائی مختصر قبلی من فقط با آقای منشی زاده بود و نه دو شخص دیگر، شرکت داشتم. در این برنامه آقای منشی زاده که به

در همان زمان پخش این برنامه از تلویزیون، متن یک قسمت از آن در سه شماره روزنامه رستاخیز (22 ، 29 و 30 آبان 1356) بچاپ رسید. شرکت کنندگان در این مباحثه که در تاریخ 7 آبان همان سال با اجرای علیرضا میبدی از تلویزیون پخش شده بود عبارت بودند از احمد فردید ، احسان نراقی و کیومرث منشی زاده. موضوع بحث هم "شرق و غرب" اعلام شده بود. این متن با مقدمه ای از "ناصر رنجبین" همراه بود که در آن، متن مزبور چکیده ای از آنچه شرکت کنندگان در این برنامه گفته اند بعلاوه نقدهائی از طرف روزنامه رستاخیز معرفی شده است. این متن اکنون در وبلاگ "متن فردید" (7/8/95) قابل مطالعه است. اخیرا نیز متنی به کوشش آقای محمدعلی بیگی در روزنامه فرهیختگان 27/5/1399 منتشر شده است که نگارنده در ابتدا گمان میکرد مربوط به متن قسمت دیگری از "اینسو و آن سوی زمان" و در ادامه جلسه فوق الذکر است اما ظاهرا متن همان جلسه است که البته این دو نات با هم تفاوت هائی دارند.علاوه بر این مورد، در سالهای اخیر قسمت ها و تکه هائی دیگر از این برنامه های تلویزیونی در دسترس قرار گرفته است. منجمله متنی که با عنوان"بحثي كه با التهاب و هيجان زيادي دنبال شد" در ماهنامه سوره شماره یازدهم مهرماه بچاپ رسیده که ظاهرا مربوط به جلسه شنبه 30 اردیبهشت 1357 این برنامه است با مجری گری علیرضا میبدی و شرکت احمد فردید، علی اکبر کسمائی ، بدیع زاده و جمشید نبوی. در سالهای اخیر فیلم قسمت هائی از این جلسه در مستندهای "حیات شگفت انگیز فردید" (علیرضا میرسپاسی) و "تئوریسین خشونت" (محسن کوقان) مورد استفاده قرار گرفته است. "سیما فکر" هم تکه ویدئوئی از حضور فردید در یکی از این برنامه ها را بمناسبت بیست و هشتمین سالمرگ آن مرحوم در صفحه اینستاگرام خود قرار داه است که بر ن

صدر الدین الهی مدعی است که جلسات "اینسو و آن سوی زمان" بصورت زنده از تلویزیون پخش می شده (1) در عین حال دیگرانی مطالبی را مطرح می کنند که حاکی از این است که برنامه ها ضبط و سپس پخش می شده است(2). اطلاعات مندرج در مجله تماشا علاوه بر عنوان برنامه و ساعت پخش و نام مجری و تهیه کننده، بعضا شامل موضوع بحث، نام شرکت کنندگان و خلاصه ای از مطالب بیان شده در جلسات هم می شده است. این اطلاعات نشان می دهد که در بعضی موارد افراد اعلام شده برای شرکت در جلسه عملا تغییر کرده و در شماره بعد به نام افراد دیگری اشاره شده است. مطابق فهرست برنامه های شبکه دوم تلویزیون در صفحه 31 شماره 334 شنبه 23 مهر 1356 مجله تماشا، اولین جلسه این برنامه باید در روز شنبه 23 مهر 56 از ساعت 40/19 تا 35/20 از شبکه دوم تلویزیون ملی ایران با مجری گری علیرضا میبدی و با شرکت آقایان دکتر احسان نراقی، سعید فاطمی، کیومرث منشی زاده پخش شده باشد. همانجاموضوع بحث هم "شرق و غرب عنوان شده است. آخرین جلسه این برنامه هم طبق مندرجات صفحه 31 شماره 380 شنبه 18 شهریور 1357 مجله مذکور ساعت 15/21 تا 15/22 شنبه 18 شهریور 1357 می باید پخش شده باشد و پس از آن اثری از پخش این برنامه در فهرست برنامه های شبکه دوم دیده نمی شود. در نتیجه می توان گفت این برنامه حدود یکسال هر هفته روزهای شنبه از تلویزیون پخش می شده که البته در این میان بدلایل مختلف تعطیلی هائی نیز داشته است. لذا در مجموع طبق مستندات موجود طی حدود یکسال 43 قسمت از این برنامه باید پخش شده باشد(3). بررسی اطلاعات مندرج در مجله تماشا نام همه شرکت کنندگان در 22 جلسه از 43 جلسه برگزار شده را در اختیار قرار می دهد. در مورد 4 جلسه دیگر نیز به ذکر نام تعدادی از شرکت کنندگان و در مورد